Temmuz 1969’da Neil Armstrong’un “İnsan için küçük, insanlık için dev bir adım” sözleri tüm dünyada yankılanmıştı.
NASA’nın Apollo programı, insanları Ay yüzeyine indirmeyi başararak uzay keşiflerine olan ilgiyi artırmış ve bir nesle bilim yolunda ilham vermişti.
Şimdi ise NASA, Artemis programı ile yeni bir nesli heyecanlandırmayı amaçlıyor.
Apollo’nun ikiz kardeşi Artemis
Yunan mitolojisinde Apollo’nun ikiz kız kardeşi olan Artemis’in adını taşıyan bu program, selefinin bir kopyası değil.
Program kapsamında tarihin ilk Ay uzay istasyonu inşa edilecek.
Bu sayede uzun süreli araştırmalar yapılabilecek ve gelecekte Mars’a insan gönderilmesinin yolu açılacak. Ayrıca bu görevlerle birlikte Ay’a ilk kez bir kadın ve siyahi bir erkek ayak basacak.
Gezegen bilimci Profesör Sara Russell, programın toplum üzerindeki etkisine dikkat çekerek, Apollo görevlerinin ardından yaşanan büyük heyecanın Artemis ile yeniden canlanacağını belirtiyor.
Bilimsel bir zaman kapsülü olarak Ay
1960’larda Sovyetler Birliği ile girilen uzay yarışının bir parçası olarak başlayan Apollo görevleri, toplamda altı inişle sonlanmış ve Dünya’ya 382 kilogram Ay materyali getirilmişti. Bilim insanları, aradan geçen 50 yıla rağmen bu örneklerden hala yeni bilgiler ediniyor.
Ay, Dünya’nın tarihini anlamak için de kritik bir öneme sahip. Dünya’daki hava sistemleri nedeniyle kayaçlar hızla aşınırken, Ay’da erozyonun çok az olması 4,5 milyar yıllık kayaçların bir zaman kapsülü gibi korunmasını sağlıyor.
Artemis programı, daha önce sadece ekvator bölgesine yakın yerlerin incelendiği Ay’da bu kez Güney Kutbu’nu hedefliyor.
Artemis görevlerinin yol haritası
Program, her biri kritik aşamalardan oluşan bir dizi görevden oluşuyor:
Artemis I: Kasım 2022’de gerçekleştirilen bu insansız test uçuşunda, Orion kapsülü ve dünyanın en güçlü roketi olan SLS test edildi. Görev başarıyla tamamlandı.
Artemis II: Şubat 2026’da yapılması planlanan bu görevde, dört astronot Orion kapsülü ile Ay’ın etrafında tur atacak ancak yüzeye inmeyecek. Bu, mürettebatlı sistemlerin ilk testi olacak.
Artemis III: 2027 yılında gerçekleştirilmesi hedeflenen bu tarihi görevle, insanlar ilk kez Ay’ın Güney Kutbu’na inecek.
Astronotlar SpaceX’in Starship sistemiyle yüzeye taşınacak ve burada bir hafta boyunca numune toplayıp jeolojik incelemeler yapacak.
Artemis IV: Bu aşamada “Gateway” adı verilen Ay uzay istasyonunun inşasına odaklanılacak.
Ay yörüngesinde dönecek olan bu istasyon, astronotların daha uzun süre bölgede kalmasına ve bilimsel çalışmalar yürütmesine olanak tanıyacak.
Astronotlar Ay’a nasıl dönecek
1. Kalkış: Orion kapsülü, NASA’nın Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketi üzerinde fırlatılacak.
2. Alçak Dünya yörüngesi: Dünya çevresinde dönerken, Orion’un hizmet modülü güneş panellerini açacak.
3. Yerberi yükseltme manevrası: SLS roketinin ikinci aşaması, Orion’un yolunu daha yükseğe taşıyacak.
4. Yeröte yükseltme ateşlemesi: İkinci bir motor ateşlemesi, Orion’u yüksek Dünya yörüngesine itecek.
5. Yörünge testleri: Orion, SLS roketinin ikinci aşamasından ayrıldıktan sonra astronotlar, manevra yeteneklerini kısa süreliğine test etmek için kapsülün kontrolünü ele alacak.
6. Ay’a geçiş ateşlemesi: Orion’un hizmet modülü, uzay aracını Ay yoluna sokmak için ana motorunu ateşleyecek.
7. Ay yolculuğu aşaması: Orion, gerektiğinde yörüngesinde küçük düzeltmeler yaparak dört gün boyunca Ay’a doğru ilerleyecek.
8. Ay yakın geçişi: Orion kapsülü, Ay yüzeyinin sadece birkaç bin kilometre yakınından geçecek
9. Eve dönüş yolculuğu: Orion kapsülü, dört gün sürecek olan Dünya’ya dönüş yolculuğuna başlayacak.
10. Hizmet modülü ayrılması: Orion kapsülü, görevin son aşaması için gerekli olmayan hizmet modülünü uzaya bırakacak.
11. Atmosfere giriş ve denize iniş: Dünya atmosferinin kalın iç tabakasına girdikten sonra Orion, paraşüt açarak Pasifik Okyanusu’na iniş yapacak.
Görevleri mümkün kılan teknolojiler
1. Space Launch System (SLS)
Dünyanın en güçlü roketi olarak tasarlanan SLS, Orion kapsülünü, mürettebatı ve ağır kargoları doğrudan Ay’a gönderebilecek kapasiteye sahip.
Apollo dönemindeki Saturn V’ten daha fazla itiş gücü üretiyor ve gelecekte Mars görevleri için yapılandırılabilecek esneklikte.
2. Orion mürettebat aracı
Astronotların derin uzaydaki evi olan Orion, Dünya atmosferine yüksek hızla giriş yapabilecek dayanıklı bir ısı kalkanına ve 21 güne kadar bağımsız destek sağlayabilen yaşam destek sistemlerine sahip.
Artemis II görevinde astronotlar, bu araçla insanlığın Dünya’dan ulaştığı en uzak noktaya gidecekler.
3. Lunar Gateway (Ay uzay istasyonu)
Ay yörüngesinde dönecek olan bu mini istasyon, bir transfer noktası görevi görecek.i
Neden Güney Kutbu?
Önceki tüm inişler Ay’ın ekvator bölgesine yapılmıştı. Güney Kutbu’nun seçilme nedenleri stratejik ve bilimsel bazı nedenlerden oluşuyor.
Sürekli karanlıkta kalan kraterlerde donmuş halde su bulunduğu düşünülüyor. Bu suyun, gelecekte içme suyu, oksijen ve roket yakıtı (hidrojen) üretimi için kullanılması planlanıyor.
Kutup bölgelerindeki yüksek tepeler neredeyse sürekli güneş ışığı alır, bu da istasyonlar için kesintisiz enerji demek.
Aitken Havzası: Ay’ın iç yapısını anlamak için Güneş Sistemi’ndeki en eski ve derin çarpışma havzalarından biri burada yer alıyor.
Mars’a giden yol Ay’dan geçiyor
Ay’da kalıcı bir insan varlığı oluşturmak, güneş sisteminin derinliklerine yapılacak yolculuklar için hayati önem taşıyor.
Ay’ın yerçekiminin Dünya’ya göre çok daha düşük olması, roket fırlatmayı daha kolay ve maliyetsiz hale getiriyor.
Bu durum, Ay’ı Mars gibi uzak hedefler için ideal bir sıçrama tahtası yapıyor.
Bilim insanları, Artemis programının sadece teknik bir başarı değil, aynı zamanda gelecek nesil bilim insanları için büyük bir ilham kaynağı olacağını öngörüyor.
